Sommige kleuren krijgen een naam. Eén werd opgeëist. Dit is de korte geschiedenis van het beroemdste blauw van de twintigste eeuw — en waarom wij er drie stille vazen aan hebben gewijd.

Het probleem met ultramarijn

Schilders koesteren ultramarijn al eeuwen — in de oudste werken gemalen uit lapis lazuli, aangevoerd uit de bergen van Afghanistan, en voorbehouden aan de gewaden van madonna's omdat het meer kostte dan goud. Maar ruw ultramarijnpigment draagt een geheim in zich: het losse poeder is intenser dan elk schilderij dat ermee gemaakt wordt. Zodra het pigment een conventioneel bindmiddel raakt — olie, vernis — wordt het donkerder, glanst het dicht en verliest het zijn innerlijke felheid. Wat de schilder in de pot ziet, krijgt het doek nooit helemaal.

Yves Klein vond dat onaanvaardbaar.

Kleins antwoord

Aan het einde van de jaren vijftig werkte de Franse kunstenaar — toen in de twintig, judomeester, en ervan overtuigd dat kleur puur gevoel kon dragen zoals vorm dat nooit zou kunnen — met een Parijse verfleverancier aan een oplossing. Het resultaat was een mat synthetisch bindmiddel dat ultramarijnpigment vasthoudt zonder het te verstikken: elke korrel ligt open en bloot en drinkt het licht in plaats van het te weerkaatsen. De kleur die daaruit ontstond is niet glanzend, niet diep zoals lak diep is — ze is bodemloos, een fluwelen leegte die telkens net vóór haar drager lijkt te zweven.

In 1960 registreerde Klein de formule als de zijne: International Klein Blue. Hij schilderde doeken in niets anders, bedekte er sponzen en afgietsels mee, en maakte het zo volledig tot zijn handtekening dat de kleur zelf het kunstwerk werd. Twee jaar later stierf hij, vierendertig jaar oud — hij had een stuk van het spectrum opgeëist zoals dat geen kunstenaar vóór of na hem ooit gelukt is.

Waarom het de blik nog altijd tot stilstand brengt

IKB haalt een truc uit met het oog: doordat het matte oppervlak zo weinig wit licht terugkaatst, verliest het oog de aanknopingspunten waarmee het normaal vorm leest. Schaduwen vervlakken. Randen lossen op. Een object dat ermee geschilderd is, zweeft tussen twee en drie dimensies — aanwezig als silhouet, afwezig als volume. Klein noemde zijn blauw een venster op het immateriële; een natuurkundige zou zeggen dat het eenvoudigweg is wat er gebeurt wanneer een oppervlak weigert te glanzen. Beide zijn waar, en geen van beide verklaart volledig wat het met u doet om ervoor te staan.

Twee temperamenten, één set

Onze International Klein Blue-vazenset ensceneert een ontmoeting die nooit heeft plaatsgevonden. De drie silhouetten zijn van Giorgio Morandi — de Bolognese schilder die een leven lang bij dezelfde stille flessen bleef en de stilte eromheen liet aangroeien. De kleur is geheel van Klein. Vormen die willen terugwijken, gedrenkt in een kleur die dat weigert; elke vaas wordt geprint en daarna met de hand geschilderd — een in eigen huis ontwikkeld procedé dat het ultramarijn mat, vlak en egaal houdt — zodat ze bijna als uitgeknipt oogt — tot verse bloemen het vlak doorbreken en haar de kamer weer in trekken.

Het is het luidste wat wij maken, en het is nog altijd heel stil.

De set van drie is waterdicht, wordt op bestelling 3D-geprint en maakt deel uit van onze vazencollectie.